Η μάχη του Leuthen
5 Δεκεμβρίου 1757

Η μάχη του Leuthen έγινε στις 5 Δεκεμβρίου 1757 κοντά στο χωριό Leuthen της Σιλεσίας, 10 χλμ. ΒΔ του Μπρεσλάου. Ο πρωσικός στρατός του Μεγάλου Φρειδερίκου αντιμετώπισε τον αυστριακό στρατό του πρίγκιπα Κάρολου Αλέξανδρου της Λωραίνης και του κόμη Λεοπόλδου Ιωσήφ φον Ντάουν. Ο Φρειδερίκος δημιούργησε έναν αντιπερισπασμό που αιφνιδίασε τους Αυστριακούς και του έδωσε τη νίκη. Η μάχη είναι διάσημη εξαιτίας της εφαρμογής της λοξής τάξης (oblique order) και δίκαια θεωρείται το αριστούργημα του Μεγάλου Φρειδερίκου.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Με τη συνθήκη της Αιξ-λα-Σαπέλ το 1748, η οποία τερμάτισε τον πόλεμο της Αυστριακής Διαδοχής (1740–1748), η Πρωσία κέρδισε τη Σιλεσία εις βάρος της Αυστρίας. Η Αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία επιθυμούσε να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές της δυνάμεις και να σφυρηλατήσει νέες συμμαχίες. Σκόπευε να ανακτήσει την επιρροή της στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και να πάρει πίσω την επαρχία της Σιλεσίας σε μια μελλοντική σύγκρουση. Η Γαλλία, από την άλλη πλευρά, προσπάθησε να σπάσει την κυριαρχία της Μ. Βρετανίας στη Β. Αμερική και το υπερατλαντικό εμπόριο.

Ο διαχωρισμός των συμφερόντων της Μ. Βρετανίας, της Γαλλίας και της Αυστρίας μετά τον πόλεμο της Αυστριακής Διαδοχής έφερε τη Διπλωματική Επανάσταση του 1756, η οποία ανέτρεψε τις παλιές συμμαχίες μεταξύ των ευρωπαϊκων χωρών. Έτσι, η Αυστρία έγινε σύμμαχος της Γαλλίας και η Πρωσία σύμμαχος της Μ. Βρετανίας.

Μετά το ξέσπασμα του Επταετούς Πολέμου το 1756, ο Φρειδερίκος εισέβαλε στη Βοημία, όπου νίκησε τους Αυστριακούς στη μάχη της Πράγας τον Μάιο του 1757. Έπειτα κινήθηκε δυτικά και συνέτριψε τον ενωμένο γαλλογερμανικό στρατό στη μάχη του Ρόσμπαχ στις 5 Νοεμβρίου 1757. Στη διάρκεια της απουσίας του Φρειδερίκου, η Μαρία Θηρεσία άρπαξε την ευκαιρία και ανακατέλαβε τη Σιλεσία, κυριεύοντας το Μπρεσλάου. Ο Φρειδερίκος, μαθαίνοντας τα νέα της πτώσης του Μπρεσλάου, δεν είχε άλλη επιλογή παρά να κατευθυνθεί πάλι ανατολικά και να αντιμετωπίσει τους Αυστριακούς σε μια κρίσιμη μάχη.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

ΑΝΤΙΠΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ

Οι Πρώσοι διέθεταν 33.000 άντρες περίπου κατανεμημένους σε 48 τάγματα πεζικού και 133 ίλες ιππικού, καθώς με 182 πυροβόλα. Στη δεξιά πτέρυγα βρίσκονταν 43 ίλες ιππικού υπο τις διαταγές του Αντιστράτηγου von Zieten και στην αριστερή 40 ίλες του Αντιστράτηγου von Driesen. Το σύνολο του πεζικού και οι υπόλοιπες ίλες ιππικού παρατάχτηκαν στο κέντρο σε μια τυπική διάταξη μάχης ενός στρατού του 18ου αιώνα.

Οι Αυστριακοί διέθεταν διπλάσια δύναμη, δηλαδή 66.000 άντρες περίπου κατανεμημένους σε 84 τάγματα πεζικού και 144 ίλες ιππικού με 250 πυροβόλα. Ο Κάρολος με τον κόμη φον Ντάουν παρέταξαν το στρατό τους με μέτωπο προς τα δυτικά σε δύο γραμμές. Η αυστριακή διάταξη είχε μήκος 10 χλμ. Στο Leuthen έστησε ο Κάρολος το αρχηγείο και παρατηρητήριο του, καθώς και εφτά τάγματα πεζικού. Στη δεξιά πτέρυγα, η οποία έφτανε έως το χωριό Nypern, βρίσκονταν οι 45 ίλες ιππικού του Στρατηγού Lucchesi και 27 τάγματα πεζικού. Στην αριστερή πτέρυγα, που ακουμπούσε στο Leuthen, έλαβαν θέσεις 26 τάγματα πεζικού υπο τις διαταγές του Στρατηγού Colloredo και 47 ίλες ιππικού του Στρατηγού Serbelloni. Το Σώμα του Στρατηγού von Nádasdy (34 τάγματα πεζικού και 21 ίλες ιππικού) κάλυπτε την αριστερή πτέρυγα από τον οικισμό Sagschütz (σημ. Zakrzyce στην Πολωνία) έως τον οικισμό Gohlau. Oλόκληρη η παράταξη των Αυστριακών προστατευόταν από πασσάλους και αναχώματα.

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ

Ο Φρειδερίκος με τους στρατηγούς του επιθεώρησε το πεδίο της μάχης την προηγούμενη ημέρα και αμέσως κατάστρωσε το σχέδιο μάχης. Μια συστάδα χαμηλών λόφων μπροστά από την εχθρική παράταξη θα παρείχε κάλυψη στην κίνηση του στρατού του, προκειμένου αυτός να βρεθεί στη σωστή θέση για να αντιμετωπίσει τον διπλάσιο σε μέγεθος στρατό των Αυστριακών. Ο πρωσικός στρατός ήταν ένας από τους καλύτερους της Ευρώπης. Οι άντρες του Φρειδερίκου μπορούσαν να πετύχουν τέσσερις βολές το λεπτό με τα μουσκέτα τους που ήταν το διπλάσιο σε σχέση με τους υπόλοιπους στρατούς της εποχής έκείνης. Επιπλέον οι Πρώσοι κινούνταν γρηγορότερα και ελίσσονταν καλύτερα στο πεδίο της μάχης. Το ιππικό και πυροβολικό τους ήταν άριστα εκπαιδευμένο.

Στις 5 το πρωί, ο Φρειδερίκος ξεκίνησε την προέλαση του σε τέσσερις φάλαγγες, με το πεζικό στο κέντρο και το ιππικό στις πλευρές. Το Borne ήταν το πρώτο χωριό που συνάντησαν οι Πρώσοι. Ο ομιχλώδης καιρός εμπόδισε τους δύο στρατούς να έχουν καθαρό οπτικό πεδίο και έτσι λίγο πριν το Borne, η πρωσική εμπροσθοφυλακή αντιλήφθηκε την παρουσία των Αυστριακών. Δώδεκα σαξονικές ίλες ιππικού και δέκα ίλες αυστριακών ουσάρων υπό τις διαταγές του Στρατάρχη Νόστιτζ είχαν λάβει θέσεις γύρω από το Borne. Ο Φρειδερίκος έδωσε άμεσα εντολή στον Υποστράτηγο Καρλ φον Μπέβερν να λάβει θέσεις με έξι τάγματα πεζικού μπροστά από την εμπροσθοφυλακή και διέταξε το ιππικό του να επιτεθεί στους Αυστριακούς. Οι μονάδες του Νόστιτζ αιφνιδιάστηκαν από την επίθεση του πρωσικού ιππικού και γρήγορα εγκατέλειψαν τις θέσεις τους προς την κατεύθυνση του Nypern. Ο Νόστιτζ τραυματίστηκε θανάσιμα και πέθανε λίγες μέρες αργότερα στο Μπρεσλάου. Το Borne κυριεύτηκε εύκολα και οι Πρώσοι συνέχισαν την προέλαση τους.

Το τέχνασμα του Φρειδερίκου

Ενώ η πρωσική εμπροσθοφυλακή πήρε θέσεις πέρα από το Borne, οι τέσσερις φάλαγγες έστριψαν δεξιά στο Borne και άλλαξαν τη διάταξη τους σε δύο φάλαγγες. Ο Φρειδερίκος διέταξε αυτές τις δύο φάλαγγες να αναπτυχθούν για μάχη, ώστε να πειστούν οι Αυστριακοί ότι η κύρια επίθεσή του θα εξαπολυόταν κατά της δεξιάς πτέρυγας τους. Παρατηρώντας τις πρωσικές δυνάμεις να στρίβουν νότια στο Borne και να χάνονται από το οπτικό τους πεδίο, ο Κάρολος και ο φον Ντάουν ερμήνευσαν αυτή την κίνηση του Φρειδερίκου ως υποχώρηση. Όμως ο Στρατηγός Lucchesi είχε διαφορετική άποψη για τα γεγονότα. Πίστευε ότι η εμπροσθοφυλακή των Πρώσων ήταν η αριστερή πτέρυγα τους, η οποία επρόκειτο να επιτεθεί κατά των Αυστριακών στο Nypern. Γι’ αυτό ζήτησε άμεσα ενισχύσεις. Το αρχικό αίτημα του απορρίφθηκε, αλλά έπειτα από επανειλλημένες οχλήσεις του προς την ηγεσία του αυστριακού στρατού, κατάφερε και έλαβε ως ενισχύσεις αρκετές ίλες ιππικού από την αριστερή πτέρυγα, η οποία αποδυναμώθηκε.

Ο ελιγμός

Κύριος σκοπός του Φρειδερίκου ήταν η επανάληψη του λοξού ελιγμού της μάχης του Ρόσμπαχ ένα μήνα πριν. Οι πρωσικές φάλαγγες κινούνταν αθέατες πίσω από μια σειρά χαμηλών λόφων από το Borne έως το Sagschütz στο νότο μέχρι που προσέγγισαν το αριστερό άκρο της αυστριακής παράταξης. Τότε έστρεψαν προς τα αριστερά και έλαβαν θέσεις μάχης απέναντι από τους Αυστριακούς. Η πρωσική γραμμή εκτεινόταν ανάμεσα στους οικισμούς Lobenlintz και Sagschütz. Το ιππικό του αντιστράτηγου Hans Joachim von Zieten συνέχισε την κίνηση του και έλαβε θέσεις απέναντι από το ιππικό του von Nádasdy, ενώ το πυροβολικό τοποθετήθηκε στα γειτονικά υψώματα. Έτσι ο κύριος όγκος του πρωσικού στρατού βρέθηκε απέναντι από το ασθενέστερο σημείο της αυστριακής παράταξης.

Οι Αυστριακοί έμειναν εμβρόντητοι από την εμφάνιση των Πρώσων στην αριστερή πτέρυγα τους. Ο αντικειμενικός σκοπός τους ήταν προφανής. Το πρωσικό πεζικό σχεδίαζε να υπερκεράσει και να διαλύσει την αυστριακή παράταξη νότια του Leuthen. Οι διοικητές των αυστριακών ταγμάτων πεζικού διέταξαν τους άντρες τους να στρέψουν το μέτωπο τους κατά ενένηντα μοίρες για να αντιμετωπίσουν τους Πρώσους. Ο στρατάρχης von Nádasdy ζήτησε από τον Κάρολο τις ίλες ιππικού που είχαν σταλεί στον Lucchesi, αλλά αυτός αγνόησε επιδεικτικά το αίτημα του, διότι πίστευε ακόμα ότι η κύρια επίθεση των Πρώσων εκδηλωνόταν στα βόρεια.

Η τελική επίθεση

Ο von Nádasdy εξαπέλυσε το ιππικό του κατά των δυνάμεων του von Zieten στη δεξιά πτέρυγα, αναγκάζοντας το σε άτακτη υποχώρηση. Έξι πρωσικά τάγματα, που είχαν αναπτυχθεί για την υποστήριξη του ιππικού, άνοιξαν αμέσως πυρ κατά του αυστριακού ιππικού και το υποχρέωσαν σε σύμπτυξη. Αυτό επέτρεψε στον von Zieten να συσπειρώσει τις μονάδες του και να αντεπιτεθεί στο ιππικό του von Nádasdy. Κατά τη διάρκεια αυτής της πρώτης συμπλοκής, το πρωσικό πεζικό στα αριστερά του von Zieten επιτέθηκε στο δασύλλιο του Sagschütz και το εκκαθάρισε από τα ελαφρά στρατεύματα Grenzer που το κατείχαν.

Η επίθεση των Πρώσων συνεχίστηκε και διέλυσε με τη συνδρομή των πυροβόλων την αριστερή πτέρυγα των Αυστριακών. Τα τάγματα πεζικού του Στρατάρχη Moritz of Anhalt-Dessau κινήθηκαν γρήγορα προς το Leuthen, που ήταν το κέντρο βάρους της αυστριακής παράταξης. Μια αντεπίθεση του αυστριακού ιππικού αναχαιτίστηκε άμεσα από τους Πρώσους. Ο πρίγκιπας Κάρολος και ο κόμης φον Ντάουν συνειδητοποίησαν με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι είχαν εξαπατηθεί από τον Φρειδερίκο. Έστειλαν άμεσα ενισχύσεις προς την αριστερή πτέρυγα, αλλά ήταν ήδη πολύ αργά. Οι Πρώσοι γρεναδιέροι έφτασαν στο Leuthen και ώθησαν τους Αυστριακούς μέσα στο χωριό, οπού έγιναν σκληρές μάχες σώμα με σώμα.

Η μάχη στο Leuthen

Το Leuthen δεν ήταν μεγάλο χωριό. Εκεί συγκεντρώθηκαν οι εναπομείναντες άντρες των δυνάμεων του von Nádasdy, ενώ ο Lucchesi κατέβαινε με τις δυνάμεις του από βορά. Τρία πρωσικά τάγματα πεζικού επιτέθηκαν το μεσημέρι κατά των αυστριακών δυνάμεων στο χωριό. Ακολούθησε μια τρομερή και καταστροφική μάχη, με τους Αυστριακούς να υπερασπίζονται τις θέσεις τους με αποφασιστικότητα. Ο Φρειδερίκος αναγκάστηκε να εμπλέξει περισσότερες δυνάμεις από την αριστερή πτέρυγα του. Έτσι, έπειτα από μια ώρα σφοδρών μαχών σώμα με σώμα μέσα στο χωριό και μεγάλες απώλειες εκατέρωθεν, οι Αυστριακοί άρχισαν να οπισθοχωρούν έξω από το Leuthen προς βορά. Γύρω στις 16.00 η εμφάνιση του ιππικού του Lucchesi απείλησε το εκτεθειμένο πρωσικό πεζικό, αλλά το καταιγιστικό πυρ των πρωσικών πυροβόλων από τους γύρω λόφους και η εμφάνιση του ιππικού του von Zieten εξουδετέρωσαν την απειλή, ενώ ο ίδιος ο Lucchesi σκοτώθηκε. Οι Αυστριακοί βρίσκονταν πλέον σε πλήρη διάλυση και υποχώρησαν προς το Μπρεσλάου.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

Από ένα στρατό 66.000 αντρών, οι Αυστριακοί έχασαν 22.000 άντρες, από τους οποίους 3.000 ήταν νεκροί, 7.000 τραυματίες και 12.000 αιχμάλωτοι. Οι Αυστριακοί έχασαν ολόκληρα συντάγματα και το 5% των αξιωματικών τους. Επίσης 51 λάβαρα και 116 κανόνια πέρασαν στα χέρια των Πρώσων. Οι Πρώσοι έχασαν 6.344 άντρες, από τους οποίους οι 1.141 ήταν νεκροί, 5.118 τραυματίες και 85 αιχμάλωτοι. Δηλαδή το 1/5 του στρατού τους.

Μετά την καταδίωξη των Αυστριακών, ο Φρειδερίκος εισήλθε στο μικρό κάστρο της Λίσσα, όπου ξεκουράστηκε για μια ημέρα. Στις 7 Δεκεμβρίου διέταξε τον αντιστράτηγο Zieten να καταδιώξει με τη μισή δύναμη ιππικού τους Αυστριακούς που κινούνταν προς το Königgrätz (σημερινό Χράντεκ Κράλοβε στην Τσεχία). Με το υπόλοιπο του στρατού κινήθηκε προς το Μπρεσλάου. Ο Αυστριακός διοικητής της πόλης διέθετε μια δύναμη 17.000 αντρών και ήταν αποφασισμένος να υπερασπιστεί σκληρά την πόλη. Η απώλεια του Μπρεσλάου θα σήμαινε αυτομάτως την απώλεια της Σιλεσίας και την μείωση του κύρους της Αυστρίας ως μεγάλης δύναμης στην Ευρώπη. Ο Φρειδερίκος πολιόρκησε την πόλη, η οποία παραδόθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 1757.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Η μάχη του Leuthen αποτέλεσε μεγάλο πλήγμα στο ηθικό των Αυστριακών. Ο πρίγκιπας Κάρολος δεν μπορούσε να πιστέψει πως έχασε από έναν στρατό που είχε τη μισή δύναμη από το δικό του. Η Μαρία Θηρεσία τον αντικατέστησε με τον φον Ντάουν στη διοίκηση του στρατού. Οι Αυστριακοί έμαθαν πολλά από αυτή την ήττα, όπως π.χ. να αποφεύγουν τη μάχη με τους Πρώσους σε ανοικτό πεδίο. Η νίκη έδωσε στον Φρειδερίκο μια θέση ανάμεσα στους μεγάλους στρατιωτικούς ηγέτες της Ευρώπης.

Ο Κάρολος είδε αυτό που ήθελε να δει σχετικά με την κύρια επίθεση. Μπορούσε να στείλει το ελαφρύ ιππικό του να ανιχνεύσει τις κινήσεις των Πρώσων, κάτι που σχολίασε ο Φρειδερίκος αργότερα. Οι ίλες ιππικού, που άφησε να φαίνονται απέναντι από την δεξιά πτέρυγα της αυστριακής παράταξης, ήταν ένας αντιπερισπασμός για να κρύψει τον έλιγμο του προς νότο. Η παράλειψη εκ μέρους του von Nádasdy να τοποθετήσει πασσάλους και φυλάκια νότια του Leuthen ήταν αδικαιολόγητη για έναν έμπειρο αξιωματικό. Θα μπορούσε να προβλέψει την επίθεση του Φρειδερίκου σε εκείνο το απροστάτευτο σημείο για τον απλούστατο λόγο ότι έτσι συνήθιζε να ενεργεί. Τέλος, η διαταγή του Καρόλου προς το ιππικό του να τρέξει προς ενίσχυση των γραμμών του γύρω από το Leuthen και στην αριστερή πτέρυγα στο νότο ήταν άνευ σημασίας.

Η μάχη αποτέλεσε τη μεγαλύτερη τακτική νίκη στη στρατιωτική καριέρα του Μεγάλου Φρειδερίκου και έδειξε την ανωτερότητα του πρωσικού στρατού στο πεδίο της μάχης. Τερμάτισε τις προσπάθειες της Αυστρίας να ανακτήσει τη Σιλεσία και έγινε το μοντέλο της χρήσης της γραμμικής τακτικής του 18ου αιώνα. Τα παθήματα από τις μάχες της Πράγας και του Κολίν, όπου το πρωσικό πεζικό ξέμεινε από πυρομαχικά και έχασε την πρωτοβουλία των κινήσεων, έγιναν μαθήματα για τον Φρειδερίκο. Στη μάχη του Leuthen οι άμαξες με τα πυρομαχικά ακολουθούσαν το επιτιθέμενο πεζικό, με αποτέλεσμα τον άμεσο ανεφοδιασμό του. Το πρωσικό ιππικό κάλυψε με επιτυχία τα δυο άκρα της παράταξης και αυτό φάνηκε τη στιγμή της αντεπίθεσης του von Nádasdy κατά των γρεναδιέρων στην εκκλησία του χωριού. Με την εκτέλεση σποραδικών επιθέσεων απέτρεψε την αναδιοργάνωση των Αυστριακών και μετέτρεψε την ήττα τους σε άτακτη φυγή. Το ιππήλατο πυροβολικό του Φρειδερίκου μπορούσε να αναπτυχθεί οπουδήποτε στο πεδίο της μάχης και κάλυψε με τις βολές του την επίθεση του πεζικού. Ο ήχος από τα βαρέα πυροβόλα ανύψωνε το ηθικό των Πρώσων και μείωνε αυτό των Αυστριακών.

Η νίκη στο Leuthen άλλαξε τη στάση των αντιπάλων του Φρειδερίκου. Πριν τη μάχη αναφέρονταν σε αυτόν με κολακευτικό έως υποτιμητικό τρόπο, αλλά μετά από αυτή ήταν ο σεβαστός Βασιλιάς της Πρωσίας. Με τις νίκες στο Leuthen και στο Ρόσμπαχ ο Φρειδερίκος κέρδισε το σεβασμό των αντιπάλων του και απέτρεψε την πιθανή κατάκτηση της Πρωσίας από την Αυστρία. Μισό αιώνα αργότερα ο Ναπολέων χαρακτήρισε τη μάχη του Leuthen «ένα αριστούργημα κινήσεων, ελιγμών και αποτελέσματος.»

ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ

Το 1854 ο βασιλιάς της Πρωσίας Φρειδερίκος-Γουλιέλμος IV διέταξε την ανέγερση ενός μνημείου για τη νίκη των Πρώσων στο Leuthen. Ήταν μια στήλη ύψους 20 μέτρων που στην κορυφή της είχε ένα επιχρυσωμένο άγαλμα της θεάς Νίκης. Σχεδιαστής του μνημείου ήταν ο αρχιτέκτονας Friedrich August Stüler και κατασκευαστής ο Heinrich Menzel. Το μνημείο διαλύθηκε το 1945 και σήμερα υπάρχει μόνο το βάθρο του, που αναστηλώθηκε το 2011.