Σύντομη βιογραφία του Φρειδερίκου Β΄

Ο Φρειδερίκος ο Β΄ ήταν βασιλιάς της Πρωσίας από το 1740 έως τον θάνατο του το 1786. Υπήρξε μια από τις σπουδαιότερες και πολυσύνθετες μορφές της ευρωπαϊκής ιστορίας του 18ου αιώνα. Μερικές από τις σημαντικές στιγμές της βασιλείας του ήταν η αναδιοργάνωση του πρωσικού στρατού και η μετατροπή της Πρωσίας σε μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη, ο πρώτος διαμελισμός της Πολωνίας το 1772, καθώς και η στήριξη του στο κίνημα του Διαφωτισμού που εξαπλωνόταν σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Τα πρώτα χρόνια

Ο Φρειδερίκος ήταν ο μεγαλύτερος γιος του βασιλιά της Πρωσίας Φρειδερίκου Γουλιέλμου Α΄ και της κόρης του Γεωργίου Α΄ της Αγγλίας Σοφίας Δωροθέας του Ανόβερο. Μεγάλωσε σε ένα αυταρχικό οικογενειακό περιβάλλον. Ο παρανοϊκός πατέρας του επιδίωκε για αυτόν μια στρατιωτική καριέρα και περιφρονούσε την κλίση του στις τέχνες και τα γράμματα. Έμαθε να μιλά γερμανικά και γαλλικά, ενώ πολλοί δάσκαλοι του στην Αυλή ήταν Γάλλοι Ουγενότοι. Ανέπτυξε στενές σχέσεις με τη μητέρα του και την αδελφή του. Το 1733 νυμφεύθηκε την πριγκίπισσα Ελισάβετ Χριστίνα του Μπράουνσβαϊγκ-Μπέβερν, την οποία ουδέποτε αγάπησε. Σημαντικός σταθμός στα νεανικά του χρόνια ήταν η συγγραφή του έργου «Αντι-Μακιαβέλι» το 1740, στο οποίο ο Φρειδερίκος απέρριπτε τις κυνικές αρχές του Μακιαβέλι για την πολιτική και υποστήριξε ότι ο ηγεμόνας οφείλει να είναι ο πρώτος υπηρέτης του κράτους.

Friedrich der Große by Anton Graff

Η βασιλεία

Ο πατέρας του πέθανε το 1740 και ο Φρειδερίκος τον διαδέχτηκε στο θρόνο της Πρωσίας. Ήταν συγκεντρωτικός στη διακυβέρνηση του βασιλείου και από την πρώτη στιγμή κατέστησε σαφές στους υπουργούς του ότι μόνο αυτός θα αποφάσιζε για την πολιτική που θα ακολουθούσε, τόσο στο εσωτερικό όσο και στις σχέσεις της Πρωσίας με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές δυνάμεις. Οι μεταρρυθμίσεις του Φρειδερίκου μετέτρεψαν την Πρωσία από ένα αδύναμο και καθυστερημένο ευρωπαϊκό κράτος σε ένα κράτος με οικονομική και πολιτική ισχύ.

Εκσυγχρόνισε τη δημόσια διοίκηση και υπεράσπιζε τη θρησκευτική ελευθερία των υπηκόων του. Ενθάρρυνε τη μετανάστευση, αφού γι' αυτόν η εθνικότητα και η θρησκεία δεν αποτελούσαν πρόβλημα. Έτσι ο πληθυσμός της Πρωσίας αυξήθηκε έπειτα από τις απώλειες των πολέμων. Αναμόρφωσε το δικαστικό σύστημα και προώθησε την ισότητα όλων των πολιτών ενώπιον του νόμου και των δικαστικών αρχών.

Μια από τις βασικές πολιτικές του ήταν το άνοιγμα νέων γεωργικών εκτάσεων μέσω της αποξήρανσης ελών, ώστε να αυξηθεί η καλλιεργήσιμη γη και η παραγωγή αγαθών. Εισήγαγε νέες καλλιέργειες όπως την πατάτα και το γογγύλι. Ίδρυσε επίσης την πρώτη κτηνιατρική σχολή στην Πρωσία. Ακόμα, προστάτεψε τη βιομηχανία επιβάλλοντας υψηλούς δασμούς σε εισαγόμενα προϊόντα και ενισχύοντας το εγχώριο εμπόριο.

Ο Φρειδερίκος ήταν προστάτης και λάτρης της μουσικής και των τεχνών. Αγαπούσε ιδιαίτερα την όπερα και τη θεωρούσε μέσο διάδοσης της φιλοσοφίας και των ιδεών του Διαφωτισμού. Για το σκοπό αυτό προσπάθησε να διευρύνει την πρόσβαση σε παραστάσεις όπερας στους απλούς πολίτες κάνοντας την είσοδο δωρεάν. Ανοικοδόμησε το Βερολίνο με πολλά εντυπωσιακά κτίρια που σώζονται έως σήμερα, όπως η Κρατική Βιβλιοθήκη, η Κρατική Όπερα και το Παλάτι του Πρίγκιπα Ερρίκου. Επίσης ίδρυσε την Πρωσική Ακαδημία Επιστημών το 1740. Στόχος του Φρειδερίκου ήταν να καταστήσει το Βερολίνο ευρωπαϊκό πολιτιστικό κέντρο ισότιμο με το Λονδίνο και το Παρίσι. Η Ακαδημία απέκτησε διεθνή φήμη με την πάροδο των ετών και έγινε κέντρο παγκόσμιας κλάσης στη μαθηματική έρευνα.

Πόλεμοι και εξωτερική πολιτική

Ο Φρειδερίκος κληρονόμησε εδάφη εντός της επαρχίας της Σιλεσίας που ανήκε στην αυτοκρατορία των Αψβούργων, στα οποία η δυναστεία των Χοεντσόλερν προέβαλλε αξιώσεις. Αμφισβήτησε το δικαίωμα κτήσης τους και το 1740 κήρυξε τον πόλεμο στην Αυστρία, ο οποίος έμεινε γνωστός ως Πρώτος Σιλεσιανός Πόλεμος που τελείωσε το 1742 με τη συνθήκη του Βερολίνου και την παραχώρηση του μεγαλύτερου τμήματος της Σιλεσίας στην Πρωσία. Αυτές οι συγκρούσεις με την Αυστρία αποτέλεσαν τμήμα του ευρύτερου σε έκταση Πολέμου της Αυστριακής Διαδοχής που έληξε το 1748 με τη συνθήκη της Αιξ-Λα-Σαπέλ.

Ο Επταετής Πόλεμος, στον οποίο ενεπλάκη μερικά χρόνια αργότερα, εξελίχθηκε σε αγώνα επιβίωσης για το ίδιο το κράτος του. Παρά τις λαμπρές νίκες του κατά των Γάλλων στη μάχη του Ρόσμπαχ και των Αυστριακών στη μάχη του Leuthen, οι οποίες έμειναν στην ιστορία, η θέση της Πρωσίας παρέμεινε επισφαλής. Ο θάνατος της τσαρίνας Ελισάβετ το 1761 σήμανε την αλλαγή στάσης της Ρωσίας απέναντι του. Ο τσάρος Πέτρος Γ’ ήταν φανατικός θαυμαστής του Φρειδερίκου και σύναψε αμέσως συνθήκη ειρήνης. Έτσι ο πόλεμος τελείωσε το 1763 με την υπογραφή της συνθήκης του Hubertusburg.

Το σπουδαιότερο γεγονός που σφράγισε τη βασιλεία του Φρειδερίκου μετά τον Επταετή Πόλεμο ήταν ο πρώτος διαμελισμός της Πολωνίας το 1772. Η Πρωσία απέκτησε την πολωνική επαρχία της δυτικής Πρωσίας με αποτέλεσμα την ένωση των γερμανικών εδαφών με την απομονωμένη έως τότε ανατολική Πρωσία. Οι νέες επαρχίες παρείχαν νέο ανθρώπινο δυναμικό για το στρατό, περισσότερες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και αυξημένα φορολογικά έσοδα.

Ο θρύλος του Φρειδερίκου Β΄

Ο Βολταίρος απέδωσε στον Φρειδερίκο τον τίτλο «ο Μέγας». Τα αξιοσημείωτα επιτεύγματα του βασιλιά δικαιολογούν αναμφίβολα αυτόν τον χαρακτηρισμό. Ωστόσο, ο Φρειδερίκος υπήρξε αυταρχικός ηγεμόνας και υποστηρικτής του Διαφωτισμού μόνο στον βαθμό που αυτός ενίσχυε το κράτος και τον έλεγχό του ηγεμονα επί των κρατικών υποθέσεων. Στον στρατιωτικό τομέα συγκαταλέγεται στους σπουδαιότερους στρατηλάτες της ιστορίας. Η βασιλεία του ήταν συγκεντρωτική και η επιβίωση της Πρωσίας ως κράτους εξαρτιόταν υπερβολικά από την επιβίωση του ίδιου. Έτσι, μετά τον θάνατό του, οι πολύ λιγότερο ικανοί διάδοχοί του δεν κατάφεραν να τη διατηρήσουν στο ίδιο επίπεδο ισχύος. Οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι που ακολούθησαν επέφεραν ταπεινωτικές ήττες. Αλλά πάνω στα θεμέλια που έθεσε ο Φρειδερίκος ο Μέγας, ο Ότο φον Μπίσμαρκ οικοδόμησε την πανίσχυρη Γερμανική Αυτοκρατορία στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου.

Πηγές